तामाङ जाति नेपालको सबैभन्दा ठूलो आदिवासी जातीय समूह हो, जसले जनसंख्याको लगभग ६% ओगटेको छ। तिनीहरू काठमाडौं उपत्यका वरपरका मध्य पहाडहरू का परम्परागत बासिन्दा हुन्, जसमा सिन्धुपाल्चोक, रसुवा, नुवाकोट, धादिङ, र मकवानपुर जिल्लाहरू समावेश छन्।
आफ्नो लचिलोपन, समृद्ध मौखिक परम्परा, र भूमिसँगको गहिरो सम्बन्धका लागि परिचित, तामाङहरू नेपालको सांस्कृतिक तानाबानाको अभिन्न अंग हुन्।
उत्पत्ति र इतिहास
तामाङ शब्द तिब्बती शब्द ता (घोडा) र माङ (व्यापारी वा सवार) बाट आएको विश्वास गरिन्छ, जसले हिमालयभर घोडा व्यापारसँग ऐतिहासिक सम्बन्धको सुझाव दिन्छ।
ऐतिहासिक रूपमा, तामाङहरू नेपालमा धेरै हदसम्म सीमान्तकृत थिए। राणा शासन र पञ्चायत व्यवस्थाको समयमा, तिनीहरूले भेदभावको सामना गरे र प्रायः शिक्षा र जमीन स्वामित्वमा पहुँच अस्वीकार गरियो। यसका बावजुद, तिनीहरूले आफ्नो अद्वितीय पहिचान र संस्कृति संरक्षण गरेका छन्।
भाषा र लिपि
तामाङहरूको आफ्नै भाषा, तामाङ छ, जुन तिब्बतो-बर्मेली परिवारमा पर्छ। भाषाका धेरै बोलीहरू छन्। जबकि यो परम्परागत रूपमा मौखिक भाषा थियो, तामयिग नामक लिपि पछिल्ला वर्षहरूमा पुनर्जीवित गरिएको छ र विभिन्न तामाङ समुदायहरूमा पढाइन्छ।
धर्म र संस्कृति
तामाङ संस्कृति बौद्ध धर्म बाट धेरै प्रभावित छ, विशेष गरी तिब्बती बौद्ध धर्मका निङ्मा र काग्यु सम्प्रदायहरू। यद्यपि, तिनीहरूको धार्मिक अभ्यासहरू बोन (तिब्बतको प्राचीन बौद्धपूर्व धर्म) र जीववादसँग पनि गहिरो रूपमा जोडिएका छन्।
- गोम्पाहरू: बौद्ध मठहरू तामाङ गाउँहरूको केन्द्र हुन्।
- लामाहरू: पुजारीहरू (लामाहरू) ले जन्म, विवाह, र मृत्युको लागि अनुष्ठानहरू गर्छन्।
- चाडपर्वहरू: सोनाम ल्होसार (तामाङ नयाँ वर्ष) सबैभन्दा ठूलो उत्सव हो, सामान्यतया जनवरी वा फेब्रुअरीमा आयोजना गरिन्छ। मणि रिम्दु पनि मुखुण्डो नाचहरूसँग मनाइन्छ।
परम्परागत पोशाक र संगीत
तामाङ संस्कृति दृश्यात्मक रूपमा जीवन्त छ:
- पोशाक: महिलाहरूले परम्परागत रूपमा मेख्ली (लपेट्ने स्कर्ट) र चोलो (ब्लाउज) लगाउँछन्, प्रायः चम्किलो रंगहरूमा। पुरुषहरूले दौरा-सुरुवाल वा परम्परागत ज्याकेट लगाउँछन्।
- गहनाहरू: सुन र मुगाका गहनाहरू लोकप्रिय छन्, विशेष गरी महिलाहरूमाझ।
- संगीत: डम्फु (परम्परागत ढोल) सबैभन्दा प्रतिष्ठित तामाङ वाद्ययन्त्र हो। डम्फुको तालमा प्रस्तुत गरिने तामाङ सेलो नृत्य नेपालभर आफ्नो ऊर्जावान र आनन्दमय चालका लागि प्रसिद्ध छ।
जीविकोपार्जन
ऐतिहासिक रूपमा, तामाङहरू किसान थिए, भिरालो पहाडहरूमा मकै, कोदो, र आलु उमार्दै। तिनीहरू दक्ष पोर्टर, व्यापारी, र कारीगरको रूपमा पनि परिचित थिए। आज, तामाङहरू कृषि र ट्रेकिङदेखि राजनीति, शिक्षा, र कलासम्म सबै क्षेत्रहरूमा भेट्टाउन सकिन्छ।
चुनौती र लचिलोपन
तामाङहरूले चुनौतीहरूको सामना गर्दा अविश्वसनीय लचिलोपन देखाएका छन्। विनाशकारी २०१५ भूकम्प ले सिन्धुपाल्चोक र रसुवाका तामाङ समुदायहरूलाई विशेष गरी कठोर रूपमा प्रभावित गर्यो। यद्यपि, सामुदायिक भावना र अन्तर्राष्ट्रिय सहायताका साथ, तिनीहरूले आफ्ना गाउँहरू पुनर्निर्माण गरेका छन्।
आज, तामाङ भाषा संरक्षण गर्न, तामाङ साहित्य प्रवर्द्धन गर्न, र नेपालको विविध तानाबानामा तिनीहरूको अद्वितीय पहिचान मनाउन बलियो आन्दोलन छ।
बारम्बार सोधिने प्रश्नहरू
तामाङहरू को हुन्?
तामाङहरू नेपालको सबैभन्दा ठूलो आदिवासी जातीय समूह हुन्, मुख्यतया काठमाडौं उपत्यका वरपरका मध्य पहाडहरूमा बस्छन्।
तामाङ संस्कृति केका लागि परिचित छ?
तामाङ संस्कृति आफ्नो बौद्ध सम्पदा, डम्फु ढोल, ऊर्जावान तामाङ सेलो नृत्य, र सोनाम ल्होसार चाडका लागि परिचित छ।
के तामाङहरूको आफ्नै भाषा छ?
हो, तामाङ भाषा तिब्बतो-बर्मेली परिवारमा पर्छ र दश लाखभन्दा बढी मानिसहरूद्वारा बोलिन्छ। तामयिग लिपि पछिल्ला वर्षहरूमा पुनर्जीवित गरिएको छ।
तामाङको मुख्य चाडपर्वहरू के हुन्?
मुख्य चाड सोनाम ल्होसार (तामाङ नयाँ वर्ष) हो, भोज, नृत्य, र सामुदायिक भेलाहरूसँग मनाइन्छ।
अर्को पढ्नुहोस्: गुरुङ जाति — अन्नपूर्ण क्षेत्रका बहादुर योद्धा र मह बटुलेका मानिसहरू।
सम्बन्धित जिल्लाहरू: सिन्धुपाल्चोक, रसुवा, नुवाकोट, धादिङ, मकवानपुर
