गुन्द्रुक नेपालको सबैभन्दा विशिष्ट खानेकुराहरूमध्ये एक हो — अमिलो, अलिकति खट्टा स्वादको किण्वित, सुक्खा पातेदार साग। यो मूला, तोरी, काउली, वा अन्य सागका पातहरूबाट बनाइन्छ, जसलाई घाममा सुकाएर, त्यसपछि केही हप्तासम्म वायुरोधी भाँडोमा किण्वन गरिन्छ।
गुन्द्रुक हिमाली सुपरफूड हो। यो प्रोबायोटिक, भिटामिन, र खनिजहरूले भरिपूर्ण छ, र यो परम्परागत रूपमा जाडोको मुख्य खानाको रूपमा प्रयोग गरिन्थ्यो, ताजा तरकारीहरू दुर्लभ हुँदा आवश्यक पोषक तत्वहरू प्रदान गर्दै। आज, गुन्द्रुक नेपाली खानपानको प्रिय भाग हो, विशेष गरी पहाडहरूमा र नेवार समुदायहरूमा।
गुन्द्रुक के हो?
गुन्द्रुक परम्परागत नेपाली प्रक्रियाबाट तयार पारिएको किण्वित, सुक्खा पातेदार साग हो:
- चरण १: ताजा पातहरू (सामान्यतया मूला, तोरी, वा काउलीका साग) संकलन गरिन्छ।
- चरण २: पातहरू धोइन्छ, अलिकति ओइलाइन्छ, र किचिन्छ।
- चरण ३: तिनीहरूलाई कस्सिएर वायुरोधी भाँडोमा (परम्परागत रूपमा माटोको भाँडो वा पातले लाइन गरिएको बाँसको टोकरी) राखिन्छ।
- चरण ४: भाँडो १–२ हप्ता किण्वन गर्न छोडिन्छ, जसको समयमा पातहरूले आफ्नो अमिलो स्वाद विकास गर्छन्।
- चरण ५: किण्वित पातहरू निकालिन्छ, साना बल वा खुला छोडिन्छ, र केही दिन घाममा सुकाइन्छ।
- चरण ६: सुक्खा गुन्द्रुक भण्डारण गरिन्छ र वर्षभर प्रयोग गरिन्छ।
परिणाम अमिलो, अलिकति खट्टा, गाढा हरियो सुक्खा तरकारी हो जसलाई पुनः हाइड्रेट गरेर सूप, तरकारी, र अचारमा प्रयोग गर्न सकिन्छ।
नेपाली खानपानमा गुन्द्रुक
गुन्द्रुक धेरै नेपाली परिकारहरूमा देखा पर्छ:
- गुन्द्रुकको झोल: गुन्द्रुक, आलु, र गोलभेडाको अमिलो सूप। जाडो दिनहरूको लागि आरामदायी खाना।
- गुन्द्रुकको अचार: पुनः हाइड्रेट गरिएको गुन्द्रुकबाट बनेको अचार, तोरीको तेल, खुर्सानी, लसुन, र टिमुरसँग मिसाइएको।
- भातसँग गुन्द्रुक: सरल रूपमा पुनः हाइड्रेट गरिएको गुन्द्रुक, प्याज, लसुन, र सुक्खा खुर्सानीसँग भुटेको, भातसँग सेवा गरिएको।
- गुन्द्रुकको सिँड्रा: बलियो स्वादको किण्वित गुन्द्रुक परिकार, प्रायः भातसँग सेवा गरिन्छ।
पोषण लाभहरू
गुन्द्रुक राम्रो कारणले सुपरफूड मानिन्छ:
- प्रोबायोटिक: प्राकृतिक किण्वनले लाभदायक ब्याक्टेरिया उत्पादन गर्छ।
- भिटामिन: भिटामिन A, भिटामिन C, र B भिटामिनले भरिपूर्ण।
- खनिज: फलाम, क्याल्सियम, र पोटासियमको राम्रो स्रोत।
- फाइबर: आहार फाइबरमा उच्च।
- शेल्फ लाइफ: रेफ्रिजरेसन बिना महिनौंसम्म भण्डारण गर्न सकिन्छ।
परम्परागत हिमाली समुदायहरूमा, ताजा साग दुर्लभ हुँदा गुन्द्रुक जाडोमा आवश्यक थियो।
क्षेत्रीय भिन्नताहरू
गुन्द्रुक नेपालमा सार्वभौमिक छ, तर क्षेत्रीय भिन्नताहरू छन्:
- नेवार समुदाय: नेवारी गुन्द्रुक प्रायः टिमुर र तोरीको तेलसँग अचारको रूपमा सेवा गरिन्छ।
- पहाड: गुन्द्रुकको झोल मुख्य खाना हो — प्रायः भात वा ढिँडोसँग खाइन्छ।
- तराई: कम सामान्य, तर लोकप्रियता बढ्दैछ।
- विदेशमा: गुन्द्रुक विश्वभरका नेपाली किराना पसलहरूमा उपलब्ध छ।
सम्बन्धित: सिन्की समान किण्वित मूलाको उत्पादन हो, र मस्यौरा किण्वित सुक्खा मूला हो।
गुन्द्रुक कसरी प्रयोग गर्ने
यदि तपाईंसँग सुक्खा गुन्द्रुक छ:
- पुनः हाइड्रेट: न्यानो पानीमा १५–२० मिनेट भिजाउनुहोस्।
- धुनुहोस्: राम्ररी धुनुहोस्।
- पकाउनुहोस्: सूप, तरकारी, वा अचारमा प्रयोग गर्नुहोस्।
- भण्डारण: सुक्खा गुन्द्रुक कोठाको तापक्रममा वायुरोधी भाँडोमा राख्नुहोस्।
गुन्द्रुक भात, ढिँडो, वा रोटीसँग राम्रोसँग मिल्छ, र प्रायः मासुको तरकारीसँग सेवा गरिन्छ।
बारम्बार सोधिने प्रश्नहरू
गुन्द्रुक के हो?
गुन्द्रुक नेपालको किण्वित, सुक्खा पातेदार साग हो, परम्परागत रूपमा मूला, तोरी, वा काउलीका पातहरूबाट बनाइन्छ। यसको अमिलो, अलिकति खट्टा स्वाद छ।
गुन्द्रुक कसरी बनाइन्छ?
ताजा पातहरू ओइलाइन्छ, किचिन्छ, वायुरोधी भाँडोमा राखिन्छ, र १–२ हप्ता किण्वन गर्न छोडिन्छ। त्यसपछि घाममा सुकाएर भण्डारण गरिन्छ।
गुन्द्रुकका स्वास्थ्य लाभहरू के हुन्?
गुन्द्रुक प्रोबायोटिक, भिटामिन A, C, र B, फलाम, क्याल्सियम, पोटासियम, र फाइबरले भरिपूर्ण छ। यो परम्परागत रूपमा हिमाली समुदायहरूमा जाडोको मुख्य खानाको रूपमा प्रयोग गरिन्थ्यो।
गुन्द्रुकबाट कुन परिकारहरू बनाइन्छन्?
लोकप्रिय परिकारहरूमा गुन्द्रुकको झोल, गुन्द्रुकको अचार, र भातसँग गुन्द्रुक समावेश छन्। अमिलो, किण्वित स्वाद चाहिने कुनै पनि परिकारमा यो प्रयोग गर्न सकिन्छ।
अर्को पढ्नुहोस्: थुक्पा: शेर्पा चाउचाउ सूप — हिमाली उच्च भूमिको न्यानो चाउचाउको कचौरा।
सम्बन्धित जिल्लाहरू: काठमाडौं, ललितपुर, भक्तपुर, सोलुखुम्बु, सिन्धुपाल्चोक
