नेपाललाई प्रायः मन्दिरहरूको भूमि भनेर वर्णन गरिन्छ, तर हिन्दु र बौद्ध मन्दिरहरूभन्दा पर, त्यहाँ एउटा पुरानो, अझ प्राचीन आध्यात्मिक परम्परा छ: शर्मनवाद।
शताब्दीयौंदेखि, नेपालका आदिवासी समुदायहरू—विशेष गरी तामाङ, गुरुङ, मगर, थारू, र राई—ले शर्मनवाद अभ्यास गरेका छन्। यो विश्वासमा आधारित परम्परा हो कि भौतिक संसार आत्माहरूद्वारा बसोबास गरिएको छ, र केही व्यक्तिहरू (शर्मनहरू) सँग बिरामीलाई निको पार्न, दुष्टलाई टाढा राख्न, र राम्रो भाग्य ल्याउन यी आत्माहरूसँग कुराकानी गर्ने शक्ति छ।
शर्मनहरू को हुन्?
नेपालमा, शर्मनहरूलाई जातीय समूहको आधारमा विभिन्न नामहरूले चिनिन्छ:
- धामी: सामान्यतया पश्चिमी पहाडहरूमा प्रयोग गरिन्छ।
- झाँक्री: मध्य र पूर्वी नेपालमा सामान्य।
- बोम्बो: तामाङ मानिसहरूमाझ प्रयोग गरिन्छ।
- गुरुवा: थारू मानिसहरूमाझ प्रयोग गरिन्छ।
शर्मनहरू पुजारी होइनन्। तिनीहरू औपचारिक धार्मिक पदानुक्रममा पर्दैनन्, न त तिनीहरू मन्दिरहरूमा काम गर्छन्। यसको सट्टा, तिनीहरू ती व्यक्तिहरू हुन् जसलाई आत्माहरूद्वारा “बोलाइएको” हुन्छ, प्रायः अचानक बिरामी, सपना, वा पारिवारिक वंशको माध्यमबाट।
शर्मनको बोलावट
शर्मन बन्नु विरलै छनोट हो। “बोलावट” प्रायः गम्भीर बिरामी, मनोवैज्ञानिक गडबडी, वा पश्चिमी औषधिले निको पार्न नसक्ने अनौठो सपनाहरूको शृंखलाको रूपमा प्रकट हुन्छ। समुदायले यसलाई आत्माहरूले व्यक्तिलाई छानेको संकेतको रूपमा व्याख्या गर्छ।
शर्मन बन्न, दीक्षितले वरिष्ठ शर्मन अन्तर्गत प्रशिक्षण अवधि पार गर्नुपर्छ, आत्मा संसारसँग कुराकानी गर्न अनुष्ठान, मन्त्र, र प्रविधिहरू सिक्दै।
उपचार अनुष्ठान
शर्मनको सबैभन्दा महत्वपूर्ण कार्यहरूमध्ये एक उपचार हो। जब कोही बिरामी पर्छ—विशेष गरी यदि बिरामी दुष्ट आत्मा वा “आत्मा हरण” को कारणले भएको विश्वास गरिन्छ भने—शर्मनलाई बोलाइन्छ।
उपचार अनुष्ठानमा सामान्यतया समावेश छ:
- निदान: शर्मनले कुन आत्माले बिरामी निम्त्याइरहेको छ पहिचान गर्न ट्रान्स अवस्थामा प्रवेश गर्छ।
- मन्त्र: शर्मनले प्राचीन मन्त्रहरू जप्छ र मद्दत गर्ने आत्माहरूलाई बोलाउँछ।
- ढोल: ट्रान्स प्रेरित गर्न ध्याङ्ग्रो (परम्परागत ढोल) को लयबद्ध ताल आवश्यक छ।
- चढावा: शर्मनले अपराधी आत्मालाई शान्त पार्न चामल, अन्डा, वा रक्त बलि चढाउन सक्छ।
- आत्मा पुनःप्राप्ति: शर्मनले बिरामीको हराएको आत्मा फिर्ता ल्याउन आत्मा संसारमा यात्रा गर्न सक्छ।
प्रमुख शर्मनवादी चाडपर्वहरू
शर्मनवादी परम्पराहरू नेपालभरका धेरै चाडपर्वहरूमा मनाइन्छ:
- मणि रिम्दु: एभरेस्ट क्षेत्रमा एक प्रमुख बौद्ध चाड जसमा भिक्षुहरूद्वारा प्रदर्शन गरिने मुखुण्डो नाचहरू समावेश छन्, जसको शर्मनवादी जरा छ।
- फागु पूर्णिमा (होली): तराईमा, शर्मनहरूले यस चाडमा अनुष्ठानहरू गर्छन्।
- माघे संक्रान्ति: शर्मनहरूले माघ महिनाको सुरुमा अनुष्ठानहरूमा भाग लिन्छन्।
शर्मनवाद र बौद्ध धर्म
नेपालमा, शर्मनवाद र बौद्ध धर्म प्रायः जोडिएका छन्। धेरै शर्मनहरू बौद्ध पनि हुन्छन्, र तिनीहरूको अनुष्ठानहरूमा बौद्ध तत्वहरू समावेश छन्। थारू समुदायका गुरुवा शर्मनहरू, उदाहरणका लागि, हिन्दु र बौद्ध दुवै देवताहरूलाई आफ्नो अभ्यासमा समावेश गर्छन्।
आधुनिक चुनौती
आज, शर्मनवादले चुनौतीहरूको सामना गर्छ। आधुनिक औषधि र शिक्षाले परम्परागत उपचारकर्ताहरूमा निर्भरता कम गरेको छ। यद्यपि, धेरै नेपालीहरूले अझै पनि उपचारको लागि शर्मनहरूलाई भेट्छन्, विशेष गरी ग्रामीण क्षेत्रहरूमा जहाँ स्वास्थ्य सेवा सीमित छ।
केही शर्मनहरूले आधुनिक संसारमा अनुकूलन गरेका छन्, आफ्ना सेवाहरू अनलाइन प्रस्ताव गर्दै वा औषधीय बिरुवाहरूको ज्ञानलाई आध्यात्मिक उपचारसँगै प्रयोग गर्दै।
बारम्बार सोधिने प्रश्नहरू
शर्मनवाद के हो?
शर्मनवाद एक प्राचीन आध्यात्मिक परम्परा हो जुन विश्वासमा आधारित छ कि शर्मनहरूले बिरामीलाई निको पार्न र राम्रो भाग्य ल्याउन आत्माहरूसँग कुराकानी गर्न सक्छन्।
धामी र झाँक्री को हुन्?
तिनीहरू नेपाली शर्मनहरू हुन्। “धामी” पश्चिमी नेपालमा अधिक सामान्य छ, र “झाँक्री” मध्य र पूर्वी नेपालमा।
के नेपालमा शर्मनवाद अझै पनि अभ्यास गरिन्छ?
हो, विशेष गरी तामाङ, गुरुङ, मगर, थारू, र राई समुदायहरूमाझ। धेरै नेपालीहरूले अझै पनि उपचारको लागि शर्मनहरूलाई परामर्श गर्छन्।
शर्मनले कसरी उपचार गर्छ?
शर्मनहरूले ट्रान्स, मन्त्र, ढोल, चढावा, र कहिलेकाहीँ आत्मा संसारबाट “आत्मा पुनःप्राप्ति” सहितका अनुष्ठानहरू मार्फत उपचार गर्छन्।
अर्को पढ्नुहोस्: कुमारी: नेपालकी जीवित देवी — नेपालकी जीवित देवीको शताब्दीयौं पुरानो परम्पराको गहिरो अध्ययन।
सम्बन्धित जिल्लाहरू: काठमाडौं, कास्की, रसुवा, रोल्पा, बर्दिया
