जुजु धौ (जसको अर्थ “दहीको राजा” हुन्छ) भक्तपुरको एक अत्यन्तै लोकप्रिय र स्वादिष्ट मिठाई हो। साधारण दहीभन्दा फरक, जुजु धौ आफ्नो बाक्लो, मलाईदार बनावट, प्राकृतिक मिठास, र परम्परागत माटोको भाँडो (करुवा) मा राखेर बनाइने हुँदा आउने विशिष्ट माटोको सुगन्धका लागि परिचित छ।
यदि तपाईं दाल भात वा मःम बाहिर नेपाली खानपानको स्वाद लिन चाहनुहुन्छ भने, जुजु धौ एक अनिवार्य मिठाई हो जसले नेवार संस्कृति र सम्पदाको मिठो स्वाद दिन्छ।
जुजु धौ किन अद्वितीय छ?
जुजु धौलाई अन्य दहीभन्दा फरक बनाउने यसको विशेष बनाउने तरिका र सामग्री हुन्:
- भैंसीको दूध: यो मुख्यतया स्थानीय भैंसीको बाक्लो, उच्च बोसो भएको दूधबाट बनाइन्छ, जसले गाईको दूधको दहीभन्दा धेरै मलाईदार बनाउँछ।
- माटोको भाँडोमा किण्वन: दहीलाई नपकाइएको माटोको भाँडोमा राखिन्छ। माटोले अतिरिक्त पानी सोस्ने हुँदा दही बाक्लो हुन्छ र यसले विशिष्ट माटोको स्वाद दिन्छ।
- प्राकृतिक मिठास: चिनी हालिए पनि, धेरै मिठास दूधलाई बिस्तारै पकाउँदा हुने प्राकृतिक कारामेलाइजेशनबाट आउँछ।
सांस्कृतिक महत्व
जुजु धौ केवल एक मिठाई मात्र होइन; यो भक्तपुरको सांस्कृतिक पहिचान हो। ऐतिहासिक रूपमा, यो मल्ल राजाहरू र राजपरिवारका लागि मात्र बनाइन्थ्यो। समयसँगै, यो नेवार भोज, चाडपर्व, र विवाहहरूमा अनिवार्य परिकार बन्यो।
आज, तपाईंले भक्तपुर दरबार क्षेत्रका साना माटोका पसलहरूमा यो मिठाई बेचिरहेका बिक्रेताहरू भेट्टाउनुहुनेछ। दहीमाथि प्रायः कटेको नट, किसमिस, वा अलैंची हालेर स्वाद बढाइन्छ।
प्रामाणिक जुजु धौ कहाँ पाइन्छ
काठमाडौंमा पनि जुजु धौ पाइए पनि, सबैभन्दा प्रामाणिक अनुभव भक्तपुर मा हुन्छ:
- भक्तपुर दरबार क्षेत्र: वरपरका गल्लीहरूमा परम्परागत माटोको कचौरामा जुजु धौ बेच्ने पसलहरू छन्।
- स्थानीय बजार: दुधमा विशेषज्ञता हासिल गरेका पसलहरू खोज्नुहोस्; तिनीहरूले दैनिक ताजा जुजु धौ बनाउँछन्।
- चाडपर्व: यदि तपाईं बिस्केट जात्रा जस्ता चाडपर्वमा जानुभयो भने, तपाईंले ठूलो मात्रामा जुजु धौ तयार पारिएको देख्नुहुनेछ।
सुझाव: दही सकिएपछि माटोको भाँडो (करुवा) परम्परागत रूपमा तपाईंको हुन्छ। धेरै स्थानीयहरूले यसलाई सानो गमला वा सम्झनाको रूपमा राख्छन्।
बारम्बार सोधिने प्रश्नहरू
जुजु धौ केबाट बनाइन्छ?
जुजु धौ भैंसीको दूध, चिनी, र स्टार्टर कल्चरबाट बनाइन्छ। केही विधिहरूमा स्वादका लागि अलैंची वा नटहरू पनि हालिन्छ। यो परम्परागत रूपमा माटोको भाँडोमा किण्वन गरिन्छ।
जुजु धौलाई “दहीको राजा” किन भनिन्छ?
यसलाई “दहीको राजा” भनिन्छ किनभने यसको उच्च गुणस्तरको मलाईदार बनावट र धनी स्वादका लागि, जुन ऐतिहासिक रूपमा भक्तपुरका मल्ल राजाहरूले मन पराउँथे। “जुजु” शब्दको स्थानीय नेवारी भाषामा अर्थ “राजा” हो।
प्रामाणिक जुजु धौ कहाँ किन्न सकिन्छ?
सबैभन्दा प्रामाणिक जुजु धौ भक्तपुरमा पाइन्छ। तपाईं यसलाई भक्तपुर दरबार क्षेत्र नजिकका साना पसलहरू वा स्थानीय बजारहरूबाट किन्न सक्नुहुन्छ। यो काठमाडौंका केही रेस्टुराँहरूमा पनि उपलब्ध छ।
जुजु धौ शाकाहारी हो?
हो, जुजु धौ दुग्धबाट बनेको शाकाहारी मिठाई हो। तथापि, यो भैंसीको दूधबाट बनेको हुँदा शुद्ध शाकाहारी (भेगन) होइन।
अर्को पढ्नुहोस्: दाल भात: नेपाली खानपानको हृदय — नेपालको राष्ट्रिय भोजन जसले देशलाई दिनको दुई पटक शक्ति दिन्छ।
सम्बन्धित जिल्लाहरू: भक्तपुर, काठमाडौं, ललितपुर, काभ्रेपलाञ्चोक
