सगरमाथा र नेपालका ८,००० मिटरभन्दा अग्ला हिमाल

नेपाल संसारका सबैभन्दा अग्ला भूभागहरूमध्ये पर्छ। देशमा संसारका ८,००० मिटरभन्दा अग्ला १४ हिमालमध्ये ८ वटा छन् — यस्तो घनत्व संसारमा अन्यत्र कतै छैन।

यी हिमालहरू केवल भौगोलिक संरचना मात्र होइनन्। यी नेपालका नदीहरूको स्रोत, पर्यटन उद्योगको आधार र करोडौं मानिसको जीवनको पृष्ठभूमि हुन्।

नेपालका आठ-हजारे हिमालहरू

“आठ-हजारे” भन्नाले समुद्र सतहदेखि ८,००० मिटर (२६,२४७ फिट) माथि उठेका हिमालहरूलाई जनाउँछ। संसारमा यस्ता १४ हिमाल छन्। नेपालमा तीमध्ये आठवटा छन् — पूर्ण वा चीन (तिब्बत) सँग साझा।

स्रोत: नेपाल पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्रालय

सगरमाथा: पृथ्वीको सर्वोच्च शिखर

सगरमाथा (तिब्बती भाषामा चोमोलुङ्मा) संसारको सबैभन्दा अग्लो हिमाल हो — ८,८४८.८६ मिटर।

सगरमाथाको उचाइ कसरी बढ्छ?

सगरमाथा अझै बढ्दै छ। जीपीएस मापनका अनुसार हिमाल वर्षेनि करिब २ मिलिमिटर माथि उठिरहेको छ — वैज्ञानिकहरूले पहिले अनुमान गरेभन्दा दोब्बर।

हालैका अनुसन्धानअनुसार करिब ८९,००० वर्षअघि हिमालयको एउटा नदीले अर्को नदीलाई “कब्जा” गर्यो र ठूलो मात्रामा चट्टान बगायो। यसले पृथ्वीको क्रस्टबाट भार हटायो र सगरमाथाको तलको भूभाग बिस्तारै माथि उठ्न थाल्यो — यसलाई आइसोस्ट्याटिक रिबाउन्ड भनिन्छ। वैज्ञानिकहरूको अनुमान छ यसले सगरमाथाको उचाइमा १५ देखि ५० मिटर थपेको हुन सक्छ।

सगरमाथाको महत्त्व

सगरमाथा नेपालको पर्यटन उद्योगको केन्द्रबिन्दु हो। वर्षेनि हजारौं ट्रेकर र आरोही सोलुखुम्बु क्षेत्र भ्रमण गर्छन्। आरोहण सिजन अप्रिलको अन्त्यदेखि मेसम्म चल्छ, जब हावापानी सबैभन्दा अनुकूल हुन्छ।

अन्य आठ-हजारे हिमालहरू

कञ्चनजङ्घा (८,५८६ मि.) — पाँच खजाना

पूर्वी नेपाल (ताप्लेजुङ जिल्ला) मा अवस्थित कञ्चनजङ्घा संसारको तेस्रो अग्लो हिमाल हो। यसको नामको अर्थ स्थानीय सिक्किमी भाषामा “महान हिउँका पाँच खजाना” हो।

ल्होत्से (८,५१६ मि.) — सगरमाथाको छिमेकी

ल्होत्से सगरमाथाको ठीक दक्षिणमा पर्छ र एउटै मासिफ साझा गर्छ। यो संसारको चौथो अग्लो हिमाल हो।

मकालु (८,४६३ मि.) — पिरामिड

संखुवासभा जिल्ला मा अवस्थित मकालु संसारको पाँचौं अग्लो हिमाल हो। यसको आकर्षक पिरामिड आकारका लागि परिचित छ।

चो ओयु (८,२०१ मि.) — फिरोजा देवी

नेपाल-तिब्बत सीमामा खुम्बु क्षेत्रमा अवस्थित चो ओयु संसारको छैटौं अग्लो हिमाल हो।

धौलागिरी प्रथम (८,१६७ मि.) — सेतो हिमाल

म्याग्दी जिल्ला मा अवस्थित धौलागिरी प्रथम संसारको सातौं अग्लो हिमाल हो। सन् १९६० मा पहिलो पटक आरोहण भएको थियो।

मनास्लु (८,१६३ मि.) — आत्माको हिमाल

गोरखा जिल्ला मा अवस्थित मनास्लु संसारको आठौं अग्लो हिमाल हो। यसको नाम संस्कृत शब्द मानस बाट आएको हो, जसको अर्थ “बुद्धि” वा “आत्मा” हुन्छ।

अन्नपूर्ण प्रथम (८,०९१ मि.) — कृषि देवी

कास्की/म्याग्दी क्षेत्रमा अवस्थित अन्नपूर्ण प्रथम संसारको दशौं अग्लो हिमाल हो। यो पहिलो आरोहण गरिएको ८,००० मिटर हिमाल हो — सन् १९५० मा।

बारम्बार सोधिने प्रश्नहरू

प्रश्न: नेपालमा कति ८,००० मिटर हिमाल छन्? नेपालले सन् २०२५ सम्म १४ शिखर आधिकारिक रूपमा मान्यता दिएको छ, तर अन्तर्राष्ट्रिय आरोहण समुदाय (UIAA) ले आठ लाई छुट्टै हिमाल मान्छ।

प्रश्न: सगरमाथा अझै अग्लो हुँदै छ? हो। सगरमाथा वर्षेनि करिब २ मिलिमिटर माथि उठिरहेको छ — टेक्टोनिक उत्थान र आइसोस्ट्याटिक रिबाउन्डका कारण।

प्रश्न: नेपालको सबैभन्दा अग्लो हिमाल कुन हो? सगरमाथा (८,८४८.८६ मि.) — नेपाल र संसारको सबैभन्दा अग्लो हिमाल।

प्रश्न: सगरमाथा कुन जिल्लामा पर्छ? सगरमाथा सोलुखुम्बु जिल्ला, कोशी प्रदेशमा पर्छ।

प्रश्न: आरोहण नगरी सगरमाथा देख्न सकिन्छ? सकिन्छ। धेरै ट्रेकरहरूले काला पत्थर (५,५४५ मि.) वा गोक्यो री (५,३५७ मि.) बाट सगरमाथा देख्छन्।